Hardhout is hout van loofbomen. Het woord zegt iets over de herkomst van het hout, niet automatisch over de hardheid of de levensduur. Veel hardhoutsoorten zijn sterk en geschikt voor buiten, maar er zijn ook zachte soorten die snel worden aangetast. De keuze hangt daarom af van de houtsoort en de plek waar je die gebruikt.
Wat is hardhout?
Hardhout komt van bomen waarvan de zaden in een vrucht of ander omhulsel zitten. Meestal zijn dat loofbomen. Zachthout komt vooral van naaldbomen. Die indeling betekent niet dat elke hardhoutsoort harder is dan elke zachthoutsoort. Balsahout is bijvoorbeeld loofhout, maar staat bekend als een zeer zachte houtsoort.
Ook de herkomst verschilt. Tropisch hardhout komt uit tropische gebieden, terwijl eiken en robinia ook in Europa groeien. De kleur, het gewicht en de weerstand tegen vocht en schimmels verschillen per soort.
Welke soorten hardhout zijn er?
Bij de keuze voor een houtsoort zijn vooral de toepassing en de natuurlijke duurzaamheid van belang. Die duurzaamheid geeft aan hoe goed het kernhout van nature bestand is tegen aantasting door schimmels. Het lichtere spinthout aan de buitenkant van de stam is meestal minder duurzaam.
- Azobé: zwaar en sterk hout dat vaak wordt gebruikt voor palen en onderconstructies. Het is door zijn hardheid lastiger te zagen en te boren.
- Bankirai: een veelgekozen houtsoort voor vlonders en tuinconstructies. De kleur loopt vaak van geelbruin tot donkerbruin.
- Ipé: dicht en zwaar hout dat onder meer voor terrassen wordt gebruikt. Het is sterk, maar vraagt ook stevig gereedschap.
- Eiken: een Europese houtsoort die je binnen en buiten tegenkomt, bijvoorbeeld in meubels en constructies. Eiken bevat tannine, wat bij contact met ijzer donkere vlekken kan geven.
- Robinia: een Europese houtsoort waarvan het kernhout van nature duurzaam is. Het wordt onder meer gebruikt voor palen en buitentoepassingen.
Meranti is ook hardhout, maar de eigenschappen verschillen tussen de soorten die onder die naam worden verkocht. Niet iedere soort is daardoor even geschikt voor een vochtige plek.
Hardhout voor buiten kiezen
Voor een vlonder, schutting of buitenmeubel is niet alleen de houtsoort van belang. Ook de plek en de constructie bepalen hoe lang het hout goed blijft. Een plank die na een regenbui kan drogen, blijft meestal langer bruikbaar dan hout waarin water blijft staan.
Let bij de keuze op de duurzaamheidsklasse van het kernhout. Die loopt van klasse 1 (zeer duurzaam) tot klasse 5 (niet duurzaam). Voor een vochtige toepassing, en zeker voor contact met de grond, is een houtsoort met een hoge natuurlijke duurzaamheid een logische keuze. Vraag bij aankoop naar de soort en klasse, want het woord hardhout alleen geeft die informatie niet.
Een hardhouten vlonder kan bij goede aanleg en onderhoud jarenlang meegaan. Voor veel duurzame soorten wordt ongeveer 20 tot 25 jaar als richtlijn genoemd. De werkelijke levensduur hangt onder meer af van de houtsoort, ventilatie, vocht en de kwaliteit van de onderconstructie.
Voor de herkomst kun je letten op FSC- of PEFC-certificering. Die keurmerken helpen je hout uit verantwoord beheerde bossen te herkennen. Een duurzaamheidsklasse gaat over de weerstand van het hout tegen aantasting, niet over de herkomst.
De voor- en nadelen van hardhout
Veel harde loofhoutsoorten zijn sterk en slijtvast. Dat is prettig voor een terras waar vaak overheen wordt gelopen of voor balken die een stevige constructie moeten dragen. Duurzame soorten hebben buiten niet altijd een beschermlaag nodig om bruikbaar te blijven.
Daar staan nadelen tegenover. Hardhout is vaak zwaar en kan duurder zijn dan zachthout. Zagen en schroeven kost meer moeite, vooral bij soorten met een hoge dichtheid. Hout blijft ook werken: planken kunnen uitzetten, krimpen of kleine scheuren krijgen als het vochtgehalte verandert.
Bij sommige soorten kunnen inhoudsstoffen met regenwater uit het hout spoelen en vlekken maken op lichte tegels of muren. Een proefstuk kan laten zien hoe het hout en de gekozen afwerking op elkaar reageren.
Hardhout behandelen en onderhouden
Een behandeling is niet altijd nodig. Veel duurzame hardhoutsoorten vergrijzen buiten door zon en regen. Dat is een verandering van de kleur, niet meteen een teken dat het hout rot. Vind je de grijze uitstraling mooi, dan kun je het hout vaak onbehandeld laten en schoonhouden.
Wil je de kleur langer behouden, dan kun je een geschikte buitenolie voor hardhout gebruiken. Een olie met kleurpigment biedt meestal meer bescherming tegen verkleuring door zonlicht dan een kleurloze olie. Olie maakt een niet-duurzame houtsoort niet vanzelf geschikt voor contact met de grond.
Zo pak je het behandelen aan:
- Maak het hout schoon. Verwijder vuil en groene aanslag met een zachte borstel en water. Gebruik liever geen hogedrukreiniger: die kan het oppervlak beschadigen.
- Laat het hout drogen. Olie hecht beter op een schoon en droog oppervlak. Schuur ruwe plekken licht in de richting van de houtnerf en verwijder het stof.
- Breng de olie dun aan. Werk in de richting van de nerf en verwijder overtollige olie, zodat er geen plakkerige laag achterblijft. Volg voor droogtijd en eventuele extra lagen het etiket.
- Herhaal wanneer nodig. Op een zonnige vlonder slijt de afwerking sneller dan op een beschutte plek. Behandel opnieuw als de kleur duidelijk terugloopt of het oppervlak schraal wordt.
Met olie doordrenkte doeken kunnen warm worden en spontaan ontbranden. Laat ze uitgespreid buiten drogen of bewaar ze in water in een afgesloten metalen bak voordat je ze weggooit.
Hardhout verwerken zonder splijten
Bij dicht hardhout is voorboren verstandig. Daarmee verklein je de kans dat een schroef afbreekt of het hout splijt. Gebruik scherpe boren en schroeven die geschikt zijn voor hardhout. Roestvaststalen bevestigingsmateriaal is buiten vaak een goede keuze en helpt roestvlekken te voorkomen.
Laat tussen vlonderplanken ruimte voor afwatering en voor het uitzetten van het hout. Zorg ook onder de vlonder voor ventilatie. Leg planken en balken niet rechtstreeks op een ondergrond waar water blijft staan. Zo kan het hout na een regenbui beter drogen.
Bij zagen en schuren komt houtstof vrij. Werk bij voorkeur buiten of met stofafzuiging en draag een passend stofmasker. Dat is vooral prettig bij veel zaag- of schuurwerk.
Veelgestelde vragen over hardhout
Wat is de beste houtsoort voor een vlonder?
Bankirai en ipé zijn veelgebruikte keuzes voor een vlonder. Welke soort het beste past, hangt af van je budget, de gewenste kleur en de manier waarop de vlonder wordt aangelegd. Kies hout met een geschikte duurzaamheidsklasse en zorg voor een goed ventilerende onderconstructie.
Is hardhout altijd beter voor buiten dan zachthout?
Nee. Sommige hardhoutsoorten zijn niet van nature duurzaam, terwijl bepaalde zachthoutsoorten voor een beschutte toepassing prima voldoen. Vergelijk daarom de eigenschappen van de specifieke houtsoort, niet alleen de namen hardhout en zachthout.
Moet je een hardhouten vlonder elk jaar oliën?
Nee. Olie is vooral een keuze als je de oorspronkelijke kleur langer wilt behouden. Hoe vaak een nieuwe laag nodig is, hangt af van het product en de blootstelling aan zon en regen. Onbehandeld hardhout vergrijst, maar kan bij een geschikte houtsoort nog steeds lang meegaan.
Voor een geslaagd project kies je dus niet alleen op kleur. De combinatie van houtsoort, duurzaam kernhout en een constructie die kan drogen bepaalt hoe prettig je hardhout buiten blijft gebruiken.
