Oude deuren, balken, kozijnen of sanitair hoeven niet op de afvalhoop. Door hergebruik van materialen geef je ze een tweede leven, bespaar je grondstoffen en verminder je afval. Dit geldt zowel voor particulieren die verbouwen als voor grote bouwprojecten waarbij hele gebouwen worden gesloopt.
Wat verstaan we onder hergebruik van materialen?
Hergebruik van materialen betekent dat een product of onderdeel opnieuw wordt ingezet voor (ongeveer) hetzelfde doel, zonder dat het eerst wordt omgesmolten of helemaal opnieuw verwerkt. Een houten deur die uit een oud huis wordt gehaald en in een nieuw huis wordt gemonteerd is een goed voorbeeld. Dit verschilt van recycling, waarbij een materiaal wordt omgezet in iets nieuws. Bij hergebruik blijft de vorm grotendeels intact, wat energie en grondstoffen bespaart.
In de bouw spreken we ook wel van hoogwaardig hergebruik. Dat betekent dat een materiaal zijn kwaliteit behoudt en niet afgekeurd wordt voor een lager toepassing. Constructiestaal dat opnieuw als draagconstructie dient is hoogwaardig hergebruik. Hetzelfde staal dat wordt vermalen tot vulmateriaal niet.
Welke materialen lenen zich goed voor hergebruik?
Veel bouwmaterialen zijn prima geschikt om een tweede leven te krijgen. Denk aan:
- Deuren en kozijnen, zeker als ze van massief hout zijn gemaakt
- Sanitair zoals wastafels, toiletten en badkuipen
- Constructiestaal van vloeren, kolommen of dakconstructies
- Gipsplaten, mits ze in goede staat zijn en niet te beschadigd
- Vloermaterialen zoals tegels, parket of plavuizen
- Radiatoren en verwarmingselementen
- Dakpannen en baksteen
Bij sloopprojecten is het zinvol om van tevoren een inventarisatie te maken van wat er uitgehaald kan worden. Zo voorkom je dat waardevolle onderdelen per ongeluk worden stukgemaakt of weggegooid.
Hoe pak je hergebruik van materialen aan?
Of je nu een kamer verbouwt of een heel gebouw laat slopen, de aanpak is in grote lijnen hetzelfde. Begin altijd met een goede voorbereiding.
- Stap 1: Maak een inventarisatie. Loop het gebouw of de ruimte door en noteer welke onderdelen herbruikbaar zijn. Let op de staat van het materiaal en of het veilig te demonteren valt.
- Stap 2: Demonteer zorgvuldig. Haal materialen los in plaats van ze te slopen. Schroeven losdraaien in plaats van spijkers uitbreken. Zo blijven onderdelen heel.
- Stap 3: Sorteer en sla op. Groepeer materialen per soort. Goed gesorteerd materiaal is makkelijker te hergebruiken of te verkopen aan anderen.
- Stap 4: Beoordeel de kwaliteit. Niet elk materiaal is nog veilig of functioneel bruikbaar. Laat twijfelgevallen, zeker bij constructieonderdelen, beoordelen door een deskundige.
- Stap 5: Zet het in of geef het door. Gebruik het materiaal zelf opnieuw of bied het aan via een kringloopwinkel, online marktplaats of een gespecialiseerde sloopwinkel.
Wat zijn de voordelen?
Het hergebruiken van materialen heeft meerdere voordelen. Ten eerste bespaar je op kosten. Tweedehands bouwmaterialen zijn vaak goedkoper dan nieuwe. Ten tweede vermindering van afval: minder materiaal naar de stort betekent minder milieubelasting. Ten derde bespaar je op de productie van nieuwe materialen, wat energie en grondstoffen vraagt.
Ook voor gemeenten en grotere organisaties is dit een belangrijk thema. De gemeente Utrecht werkt bijvoorbeeld samen met marktpartijen in de bouw om meer bouwmaterialen opnieuw te gebruiken. Zij noemen dit de Circulaire Grondstoffencorridor. Het Radboudumc paste bij de sloop van een gebouw bewust een circulaire aanpak toe: materialen zoals deuren, kozijnen, sanitair, constructiestaal, hout en gipsplaat werden zoveel mogelijk hoogwaardig hergebruikt, gesorteerd of gerecycled.
Waar vind je hergebruikte materialen?
Zoek je tweedehands bouwmaterialen voor je eigen project? Er zijn verschillende plekken waar je terechtkunt. Kringloopwinkels met een bouw- of doe-het-zelf-afdeling hebben vaak deuren, tegels of sanitair. Sloopbedrijven verkopen regelmatig vrijgekomen materialen. Online marktplaatsen zijn een goede plek voor grotere partijen materiaal. In sommige steden zijn ook speciale materiaalbanken of bouwdepots actief waar bouwmaterialen worden verzameld en doorverkocht.
Aan de slag met hergebruik
Hergebruik van materialen begint met bewust kijken naar wat er al is. Of je nu een kleine verbouwing plant of betrokken bent bij een groter sloopproject, het loont altijd om eerst te inventariseren wat er nog bruikbaar is. Met een beetje voorbereiding en zorgvuldig demonteren haal je meer uit bestaande materialen en draag je bij aan minder verspilling.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen hergebruik en recycling?
Bij hergebruik van materialen wordt een onderdeel opnieuw gebruikt in (ongeveer) dezelfde vorm, zoals een deur die in een ander huis wordt gemonteerd. Bij recycling wordt het materiaal eerst omgezet of verwerkt tot iets nieuws, zoals oud glas dat wordt omgesmolten. Hergebruik is in de meeste gevallen milieuvriendelijker omdat er minder energie nodig is.
Mag je alle sloopmateriaal zomaar hergebruiken?
Niet elk sloopmateriaal is zonder meer veilig te hergebruiken. Sommige oudere materialen kunnen gevaarlijke stoffen bevatten, zoals asbest in platen of loden waterbuizen. Laat dit soort materialen altijd beoordelen of verwijderen door een gecertificeerd bedrijf. Voor constructieve onderdelen zoals balken of staalprofielen is een beoordeling door een constructeur verstandig.
Waar kan ik hergebruikte bouwmaterialen aanbieden of ophalen?
Hergebruikte bouwmaterialen kun je aanbieden via kringloopwinkels, sloopbedrijven of online marktplaatsen. In sommige gemeenten zijn ook materiaalbanken of bouwdepots actief die materialen verzamelen en beschikbaar stellen. Zoek online naar initiatieven bij jou in de buurt.
Is hergebruik van materialen ook interessant voor kleine verbouwingen?
Ja, ook bij kleine verbouwingen loont het om naar hergebruik te kijken. Tweedehands tegels, een gebruikte deur of een oude wastafel zijn vaak goedkoper dan nieuwe producten en minstens zo bruikbaar. Het vraagt wel iets meer zoektijd, maar levert zowel financieel als duurzaam voordeel op.
